Przekonania

lew-przekonania

Skąd biorą się nasze przekonania i jaki mają na nas wpływ? Jak możemy je przemodelować, aby nas wspierały, a nie ograniczały? Jak coach może nam pomóc zobaczyć w lustrze lwa?

W poszukiwaniu definicji

Przekonania to indywidualny system wartości, pojęć, opinii i przede wszystkim racji, które – idąc tropem polskiej etymologii słowa 1 – człowiek chce posiadać przez całe życie, posługiwać się nimi każdego dnia i traktować je, jako swój fundament egzystencji. Jeśli więc mamy do czynienia ze stwierdzeniem, które uogólnia, generalizuje, ocenia, zniekształca rzeczywistość lub usuwa istotne szczegóły, a zaczyna się od słów typu: “ja zawsze”, “oni nigdy”, “każdy człowiek”, “to niemożliwe”, “na pewno będzie” itp. – to mamy do czynienia z przekonaniem 2. Czym różni się jednak przekonanie od informacji? Mówiąc o faktach, nie dokonujemy żadnych ocen, opisujemy jedynie zaistniałe zdarzenie. Ocena nacechowana emocją i opinią jest już domeną przekonań. Dla przykładu: „człowiek upadł na chodnik” jest informacją, „człowiek ucierpiał” – przekonaniem. Trudno sobie nawet wyobrazić życie „informacyjne” bez posługiwania się przekonaniami. Oznaczałoby to, że pozbawiamy się własnej ekspresji, wyrazistości, odczuwania, empatii i właściwie całej indywidualności. Bylibyśmy po prostu banalnie nudni. Najkrócej ujmując, przekonania są atrybutem człowieczeństwa i mogą stanowić manifestację wolności człowieka, nawet tego, który uważa, że Ziemia jest płaska. Niemniej, przekonania mogą uwalniać, ale również ograniczać. 3

Przekonania to fragmenty narracji opisujące subiektywny pogląd na siebie i otaczający świat. Niech posłuży wyjaśnienie, że coś takiego jak zobiektywizowany świat jest raczej społeczno-kulturową umową, niż realnym bytem. Wystarczy prześledzić historię, aby dostrzec, że tak zwane prawdy „powszechnie przyjęte”, jak choćby ta, że ziemia jest w centrum wszechświata (geocentryzm), mogą stać się nieprawdziwe, mimo że uwodzą pierwotnie tak wielu.

Wydaje się oczywistym, że przekonania to także system sugestii wpojonych od dzieciństwa. To naturalne, że wzrastając jesteśmy bardzo podatni na wpływ innych, skłonni wierzyć i ufać wszystkim, zwłaszcza autorytetom. Ich słowa, wzmocnienia lub kary działają jak trwałe instalacje aksjologiczne, które niejednokrotnie nosimy przez całe życie. Przekonania to kompilacja fragmentów opowieści, czyli metafor i założeń, których nas nauczono i które traktujemy, jako niezbite fakty.

Źródła przekonań

Nasze pierwsze przekonania biorą się z dzieciństwa od ważnych osób z naszego otoczenia. Następnie nasz system przekonań jest kształtowany przez edukację, rówieśników oraz przez to, czego doświadczamy. Każde z nich – jeśli człowiek postępuje zgodnie z nimi – jest dla niego prawdą. Henry Forda mawiał: „Bez względu na to czy wierzysz, że możesz zrobić daną rzecz lub nie, w obu przypadkach masz rację”.

Jak rozpoznać w wypowiedzi drugiej osoby, że mamy do czynienia z przekonaniem? Na przykład obserwując zaangażowanie czy zacietrzewienie emocjonalne w kwestii, która obiektywnie może mieć różne znaczenie. Przykładowo wypowiedzi: „najlepsze samochody robią Niemcy”, „francuskie samochody są do niczego”, „do polityki idzie się, aby się nachapać”, „pierwszy milion trzeba ukraść” itp.

Warto przybliżyć tu model Miltona4, czyli wzorzec opisujący mechanizmy charakterystyczne dla ludzkiej komunikacji, wyrażający przekonania na temat własnego życia, świata i natury zjawisk. Charakteryzuje się on budowaniem wypowiedzi zawierających podteksty, ukryte polecenia oraz szereg innych komunikatów, mających za zadanie ominąć świadomość, trafiając bezpośrednio do podświadomości rozmówcy. Przyjrzyjmy się generalizacjom, czyli uogólnieniom. Charakterystyczne stwierdzenia to: zawsze, wszyscy, każdy, nigdy itp. Przykładowe przekonania z tej kategorii: „bogaty, więc nieźle kombinuje”, „dobrze wychowani ludzie nie zachowują się agresywnie”. Inny mechanizm to zniekształcenia polegające na zbudowaniu fałszywej zależności, pominięciu innych, często istotnych, zależności i w to miejsce wprowadzenie nowej zbitki pojęciowej. Przykładowo: „bez gwarancji pogody nie ma dobrych wakacji”, „zapomniałeś o naszej rocznicy, już mnie nie kochasz”. Kolejny mechanizm to usunięcia, czyli eliminacja ważnych szczegółów oraz wszelkich możliwych wyjątków zaprzeczających nowej regule. Usunięte zostają także wątpliwości na rzecz przekonania i tak pojawia się zlepek pojęciowy, z którym często trudno polemizować. Przykładowo: „gdybyś był dobrze wychowany, tobyś tak nie postąpił”, „to mnie męczy”. Te trzy mechanizmy opisują sposób budowania przekonań.

Influencja przekonań

Przekonania odgrywają kluczową role w naszym życiu. Są naszymi głównymi zasadami, nasza mapą, którą używamy po to, aby żyć w sposób spójny. Nawet przekonania ograniczające dają poczucie złudnego bezpieczeństwa i stałości. A to w szybko zmieniającym się świecie jest cenną wartością. Na ich podstawie wierzymy w to, co jest dla nas osiągalne, a co nie, co jest trudne, a co łatwe. Gdy uwierzymy w przekonanie, zaczynamy się zachowywać jakby to była prawda. W ten sposób własne przekonania wpływają na nasze zachowania, działania, decyzje, wybory, relacje, sukces i nawet zdrowie (efekt placebo).

Przekonania są istotną częścią naszej osobowości, chociaż mogą wyrażać się w prostych terminach: jeśli zrobię to, mogę, nie potrafię, muszę. Słowa powinny tu mieć moc sprawczą, gdyż to one wywierają istotny wpływ na rozumienie świata i wdrażanie naszych przekonań.

Po co coaching? Jak dokonać trwałej zmiany?

Przekonania tworzymy nad wyraz łatwo i często z naszego lenistwa. Metoda zmiany przekonań, ich przeramowania lub rozbicie nie zawsze jest już taka prosta, bo wymaga transformacji i niesie za sobą swoisty koszt energetyczny. Warto zadać sobie pytania typu: W jaki sposób to przekonanie jest dla ciebie użyteczne? Jak ci to służy? Co chcesz zrobić, skoro już wiesz, że ta myśl cię ogranicza? A może czasem wspiera? Na czym polega różnica?

Zwróćmy uwagę na jeszcze jeden aspekt, jakim jest pakietowanie przekonań5, czyli powiązanie różnych przekonań w system, w którym – z pozoru – nie wszystkie tzw. przekonania hamujące mogą mieć zły lub ograniczający wpływ na nasze życie. Coś, co nas ogranicza może być bowiem powiązane z inną strukturą, która może nas wspierać. Zatem, nie zawsze „rozbijanie” przekonań może okazać się słuszne. Drugim aspektem pakietu przekonań jest kontekstowość przekonania. Jego siła może się zmieniać w zależności od okoliczności. Przykładowo dylemat osób, które chcą rzucić palenie. Wiedzą, że palenie szkodzi zdrowiu, dlatego trzeba zadbać o swoją kondycję i pomyśleć o rodzinie, dla której jestem ważny. Z drugiej strony, jeśli rzucę palenie to przytyję, stracę okazję bywania w gronie ważnych kolegów, którzy palą a poza tym będę się denerwował, a to też szkodzi zdrowiu. Inny przykład z biznesu to dylemat szefów, którzy są zdeterminowani do szybkiego działania, a jednocześnie są perfekcjonistami. Z jednej strony są przekonani, że szybkie podejmowanie decyzji w biznesie gwarantuje sukces. Z drugiej strony nie mogą pozwolić sobie na utratę wizerunku perfekcjonisty, gdyż wówczas zespół też przestanie przykładać się do jakości. Wiadomym jest, że szybkość i jakość nie zawsze dają się pogodzić.

Biorąc pod uwagę, że w każdym przekonaniu zawarta jest nieuprawomocniona teza oparta na generalizacji, usunięciu lub zniekształceniu rzeczywistości, zadanie pytania ma na celu wywołanie rysy w monolicie przekonań ograniczających. Im mniejsza świadomość siebie, tym niestety destrukcyjna moc przekonań jest większa. Skomplikowane? Może warto skorzystać z pomocy coacha, aby motywacja do zmiany nam nie umknęła.

Warto pamiętać, że przekonania są też dla nas użyteczne i ich ocena powinna być oparta na konsekwencjach, jakie może nieść ich posiadanie. Najlepiej zatem zastąpić stare przekonanie nowym. Najczęściej bywa tak, że nowe przekonanie bardzo różni się od starego, czasem wręcz bywa jego odwrotnością. Z tego powodu, zanim padnie decyzja zmiany wyobrażenia na jakiś temat, warto się upewnić czy posiadamy jego substytut. Czasem jesteśmy tak uwięzieni w klatce naszych przekonań, że tylko czujne ucho coacha na przekonania pomoże nam je usłyszeć.

Dotarcie do poziomu przekonań jest bardzo często elementem decydującym o powodzeniu zmiany w naszym życiu. Pozbywanie się niepotrzebnych, ograniczających przekonań i przeformułowywanie ich na te wspierające to jedna z najsilniejszych metod zmian behawioralnych, zmian na lepsze.

Zapraszamy na testowe sesje coachingowe. Skontaktuj się z nami: biuro@businessway.pl Odwiedź nas na http://www.coachingway.pl/

1 R. Dilts, Przekonania. Ścieżki do zdrowia i dobrobycia, Wrocław 2005.
2 Czasownik “konać” ma etymologiczny związek ze słowem “koniec”. Oznaczał pierwotnie “doprowadzić do końca”. Oscylował pomiędzy znaczeniami “skończyć” oraz “działać”. Poprzez dodawanie prefiksów stał się w polszczyźnie źródłem takich słów jak: “dokonać”, “wykonać”, pokonać”, “skonać” czy “przekonać”. Historycznie słowa te zaczęły oddalać się od korzenia i semantycznie usamodzielniać. Por. A. Bańkowski, Etymologiczny słownik Języka polskiego, Warszawa 2000.
3 J. O’Connor, J. Seymour, NLP – wprowadzenie do programowania neurolingwistycznego, Poznań 1996.
4 R. Bandler, J. Grinder, Z żab w księżniczki, Gdańsk 2001.
5 M. Bennewicz, Coaching i mentoring w praktyce, Warszawa 2011.

9 comments:

  1. Excellent ɡoods from yоu, man. I’ve understand
    ʏour stuff pгevious to and you’гe just too magnificent.

    I аctually like wht you have acquired here, certainly ⅼike what youu aгe saying and the way іn which you say it.
    Ү᧐u makе іt enjoyable and yoᥙ stilⅼ care for to
    keep it smart. I cɑn’t wait to read much more freom
    you. This іs actᥙally ɑ terrific site.

  2. Thank youThanks for any otheranothersome otherevery other informative blogwebsiteweb sitesite. WhereThe place else may justmaycould I am gettingI get that kind oftype of infoinformation written in such a perfectan ideal waymethodmeansapproachmanner? I haveI’ve a projectventurechallengeundertakingmission that I amI’m simplyjust now runningoperatingworking on, and I haveI’ve been at theon the glancelook out for such informationinfo.

  3. I’mI am now notnotno longer surepositivecertain wherethe place you areyou’re getting your infoinformation, howeverbut goodgreat topic. I needs tomust spend a whilesome time studyinglearningfinding out moremuch more or working outunderstandingfiguring out more. Thank youThanks for greatwonderfulfantasticmagnificentexcellent informationinfo I used to beI was looking forin search ofon the lookout forsearching for this informationinfo for my mission.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.